روزنامه ميز آذربايجان ديلينه آرتيق اهمييت وئره جكدير. ديليميز دوشمنلرين بوش ايدديعالارينا باخماياراق چوخ گئنيش و غنى بير ديلدير. اونون ريشه سى خالقيميزين قانيندا و اوره يينده ده ير. بيز اونو آنا سودو ايله اميب وطنيميزين روحنواز هاواسى ايله تنففوس ائتميشيك. اونا تووهين ائده نلر٫ اونو تحميلى و مصنوعى گؤسته رمك ايستييه نلر بيزيم حقيقى دوشمنلريميزدير. چوخ خائين و اجنبى عونصورلر ايله بو گؤزه ل ديلى اورتادان قالديرماغا چاليشميشلار. اونون ترققيسينه و ياشاماسينا مانئع اولماق مقصدى ايله مخصوصن ان غددار آزادليق دوشمنى اولان ريضاخان دؤولتى٫ وار قوووه سينى صرف ائتميشدير. بونونلا بئله او سارسيلماز و مؤحكم بير حالدا خالقين ايچريسينده باقى قاليب اؤز مقامينى ساخلاميش٫ بو واسيطه ايله مدنى و موترققى بير ديل اولدوغو ايثباته يئتيشميشدير.

سیّد جعفر پیشه­وری

دكتر مهدی مجتهدی

سیّد جعفر پیشه­وری در زاویه (از قراءِ خلخال) متولد شد. در جوانی به روسیه رفت و به بلشویک­ها پیوست و به همراهی آنان به رشت و گیلان حمله کرد. پس از آنکه کومونیستها در گیلان شکست خوردند, به باکو مراجعت نمود. مدّتی در مدرسهً ایرانیان معلم شرعیات شد. بعداٌّ به ایران مراجعت نمود و بلافاصله گرفتار گردید. گویا مدّت یازده سال در زندان قصر قاجار محبوس بوده است. پس از سوّم شهریور ۱۳۲۰ در تهران روزنامه­ای به نام «آژیر» تأسیس کرد. در آن از روسیّه طرفداری و به حکومت­های وقت و سیاست انگلیس و امریکا حمله نمود و عضو جبههً آزادی که طرفدار پیشرفت سیاست روسیّه در ایران بود, گردید.در انتخابات دورهً چهاردهم از طرف جبههً آزادی و حزب توده کاندید وکالت شد. در اثر تقویت قونسولخانه و ائتلافهائی که کرد وکیل اوّل تبریز گردید. اما پارلمان ایران اعتبار نامهً او را رد کرد. این امر اسباب شکست او نشد؛ چه, بلافاصله به ریاست جبههً آزادی رسید و از متنفذین دست چیی­ها گردید.پس از آنکه وجههً حزب توده در تبریز در اثر فاجعهً لیقوان و قتل حاج احتشام پیرمرد نود ساله در مرداد ۱۳۲۴ از بین رفت وی در تبریز حزب دمکرات آذربایجان را تأسیس کرد. مرام این حزب و قسمتهای اجتماعی معتدل­تر از حزب توده بود, آمّا در قسمتهای سیاسی طالب استقلال داخلی و خودمختاری و رواج زبان ترکی در آذربایجان بود.فردای تشکیل حزب جدید در شهریور ۱۳۲۴, حزب تودهً آذربایجان با تمام شعباب و تشکیلاتش به آن ملحق گردید و پسشه­وری اوّل شخصِ مقتدِر آذربایجان شد. دست به تشکیل کنگرهً ایالتی زد و از دولت مرکزی در خواست تشکیل انجمن ایالتی نمود. چون حکومت مرکزی به تقاضاهای او ترتیب اثر نداد, حزب دمکرات آذربایجان دست به اسلحه برد و به ساخلوهای آذربایجان فشار وارد آورد. دولت ایران خواست قشون به آذربایجان فرستد, روس­ها مانع شدند و قشون امدادی را در شریف­آباد قزوین متوقف ساختند

دیلیمیز حاققیندا آذربایجان میللى حؤكومتینین قرارى
مصوبه حكومت ملى آذربایجان در باره زبانمان

خالقیمیزى دؤولت دستگاهینا یاخینلاشدیرماق و عومومون ائحتییاجینى ساده بیر صورتده آنلاماق و همچینین میللى دیل و میللى مدنییتیمیزین ترققى و تكامول یوللارینى تمیزله مك اوچون آذربایجان میللى حؤكومتى ١٦ دئى تاریخلى جلسه سینده آشاغیداكى قرارلارى قبول ائتمیشدیر:

YA TÜRKÇE YA HİÇ!

Türkçe dalgalansın köyde, şehirde

Dağında, düzünde ya Türkçe ya hiç!

Türkçe konuşulsun Türkçe her yerde

Sevinçte, hüzünde ya Türkçe ya hiç!

Sözler Türkçe olsun Türk'ün ilinde

Kavramlar, terimler Türkçe dilinde

Caddede, sokakta, okul yolunda

Bilimde, yazında ya Türkçe ya hiç!

گزارش سفر به ارمنستان

علي محمدي

براي انجام يك ماموريت كاري در آبان ماه امسال بمدت دو هفته عازم ارمنستان شديم. محل اقامت ما هتل هرازدان در ايروان بود ولي هر روز از تنها بزرگراه ارمنستان كه 60 كيلومتر طول دارد عبور كرده به درياچه گويجه مي رفتيم. مهمترين شهرهاي اطراف درياچه عبارتند از: سوان، گاوار، مارتوني، واردنيس(باسار كئچر=Basar kechar ) و چندين روستاي كوچك كه عمدتاً در جنوب درياچه قرار دارند.28 رودخانه كوچك و بزرگ وارد درياچه مي شوند و يك رودخانه بنام هرازدان از اين درياچه خارج شده كه پس از عبور از شهرهاي هرازدان و ايروان به رودخانه آراز تخليه مي گردد.

ارمنستان ...

اين دشمن غاصب كه 22 % خاك آذربايجان را دراشغال دارد و بيش از 1 ميليون آذربايجاني مسلمان  را آواره كرده است به نان شب محتاج است! ارمنستاني كه درآمد ساليانه اش كمتر از 1 دهم درآمد آذربايجان است بيش از 18 سال است كه 22% خاك آذربايجان را در اشغال دارد و ...

و اما ارامنه...

   Oy annəm!

      Nazlı annəm

                       bilirsənmi?

    Minlər dəfə yaxdılar məni

                                          minlər dəfə,

    Təbrizdə

             evi yıxılan ulusunun

                                          yiyəsiz kitabları kimi[1].

    Sındırdılar,

              param-parça etdilər ürəyimi,

                                      “Ərk”inin duvarları kimi.

    Soldurdular gəncliyimi

                “Qaradağ”ının yay görməyən

                                                      qarçiçəyi kimi.

    Və ürəyimdə

         çağlayan arzularımı

             “Savalan”ının buz gölündə dondurdular.

    Ağzımı qapadılar

                      sözü ağzında susan

                                              dəmir Aşığın kimi[2].

    Qurbəti qıydılar mənə annəm

      türkülərimi həsrət çağrısı

  duyğularımı yanqıya çevirdilər

         “Eynalı”mın[3] qırmızı torpağının yanqısı kimi.

    Və ürəyimdə bir küsgünlük            

                                       yağıdan

                                           yaddan

                                             hətta özümüzdən

                                                    və özgəliyimizdən.

    Bilirmisen annəm?

    Yüzlər dəfə satdılar məni

                              yüzlər dəfə

                               əti-qanı özümüzdən

                                            rus başlılarım

                                               fars başlılarım

                                                    daş başlılarım belə.

[1] - Azər ayının 26-da Azərbaycanda şah rejimi tərəfindən yandırılan kitablara işarədir.

[2] - Təbriz muzeyində dəmir aşıq heykəlinə işarədir.

[3] - Təbrizin qırmızı boyalı dağlarının adı

http://www.imler.biz/Hesen%20Seferi-seirler-%20Yaxdilar%20meni.htm

Bu yanda Qarabağ,
O yanda Qaradağ.
“Qara” ilə başlayır
Bu yerlərin adları.

“Qara” böyük deməkdir,
Böyük bağlı - bağatlı,
Qara baxtlı Qarabağ.
Qaradağ böyük dağdır.

“Qara” böyük deməkdir
Böyük türkün dilində.
Qara günlər çox görüb,
Görənək gözlərində.

Araz özü ayırır
Qarabağ, Qaradağı.
Taleləri, adları
Qarabaxtlı torpaqlar.

Ağrıdağ Arsax olub
Daşnakların dilində.
Dilimiz axsaq olub
Dinsizlərin içində.

Arsax Ərsax sözündən,
“Ər kişi”dir mənası.
Haylar havalanıbmı,
Kiminlədir davası?

Qara qanlar içilmiş,
Qara donlar biçilmiş
Torpaqların boyuna.
Kim qarğamış onları?

Arsız – pirsiz arsaxlar,
Sayıqlayan sarsaxlar
Qoy bilsin bundan sonra
Bircə tük qoparanmaz
Qara - böyük türkümdən!

Müəllif; Hüsen Faxralı

Artıq yetişib, hürriyyətin anları - Qalxın
Qalxın yeni əsrin, yeni insanları - Qalxın.


Türk torpağı öz övladının cəngini bəklər
Işğalçıların üstünə qalxsın, dəyənəklər
Əfsus, dağıdıb ölkəni caynaqlı köpəklər
Ey yurdumuzun şirləri, aslanları - Qalxın
Qalxın yeni əsrin, yeni insanları - Qalxın.

Hakim kəsilənlər bizə - əcdadı bilinməz
Haqsızlığa vicdanı susanlar, niyə dinməz?
Türk övladı üsyanlara hazırdı, çəkinməz
Sizsiz vətənin sultanı, xaqanları - Qalxın
Qalxın yeni əsrin, yeni insanları - Qalxın.


Fırlandı zaman, tarixi dövran da yetişdi
Qurtulmağımız kifli klandan hünər işdi
Iblis yerinə - postunu şeytanla dəyişdi
Məhv etməyə iblisləri, şeytanları - Qalxın
Qalxın yeni əsrin, yeni insanları - Qalxın.

Bozqurd ucalıqdan düşə bilməz - Uca qalsın
Qan təşnələrindən, qana-qanlarla öc alsın
Gur səslə, Azərbaycanımın himni ucalsın
Seç, hansı böyükdür, iri meydanları - Qalxın
Qalxın yeni əsrin, yeni insanları - Qalxın