İranda Azərbaycanlı Siyasi Məhbusları Müdafiə Assosiasiyası nın (ADAPP) Aylıq Hesabatı - Mart 2009

birlik Aprel 19, 2009 21:25

İran’da Azərbaycanlıların insan hüquqları pozulmaları Mart ayında da davam etmiş və Novruz (İran təqviminə görə yeni il) bayramında dövlət dairələri və məhkəmələrin tətil etmələrinə baxmayaraq təyziqlərin şiddəti azalmamışdır.

Azərbaycanlı mədəni fəallar əsassız olaraq tutulur, haqlarındakı ittihamlar bildirilmədən və vəkil tutmaq hüquqları verilmədən nəzarətdə saxlanılır. Bu müddətdə təhlükəsizlik məmurları tutulanlara şiddətli işgəncələr tətbiq edərək onları əsassız ittihamları qəbul etməyə məcbur edir və bunun nəticəsində fəallara ağır hökümlər verilir.

Fəallara göstərilən işgəncələr

5 Fevral 2009 tarixində Ərdəbildəki evində nəzarətə alınan Azərbaycanlı mədəni fəal Ramin Sadiqi, hələ də Ərdəbil şəhərinin Ettelaat (Kəşfiyyat Təşkilatı) mərkəzində saxlanılmaqdadı r. Müxtəlif mənbələrin verdiyi məlumata görə, Sadiqi şiddətli fiziki və psixoloji işgəncələrə məruz qalmaqdadır.

Müstəntiqlərin Ramin Sadiqi və qardaşı Məhməd Sadiqini bir neçə gün ərzində tək ayaqlarından tavana asaraq işgəncə etdikləri; əsassız cinayət senarilərini qəbul etdirərək etiraf almaq məqsədilə məhbusu müvəqqəti saxlama otaqlarında tutaraq, çarxıfələk adlı işgəncə alətindən istifadə edərək, bədəninin həssas yerlərinə elektrik şoku verərək, şiddətlə döyərək və şallaqlayaraq, uzun muddət yuxusuz saxlayaraq və təhqirlər edərək əziyyət etdikləri bildirilmişdir.

Bir şahidin ifadələrinə görə Ramin və Məhməd Sadiqi, şiddətli fiziki və psixoloji işgəncələr altında əsassız ittihamları etiraf etməyə məcbur qalmışdılar.

Bu etiraflarda məhbuslar, digər 3 Azərbaycanlı fəalla birlikdə Muğan şəhərində (İran və Azərbaycan Respublikaları arasındakı sərhəddi təşkil edən) Araz çayını keçərək sərhəddin digər tərəfindəki xarici güclərlə əlaqə qurub, onlardan CD və bildiriş alaraq Azərbaycan hərəkatının inkişafını təmin edəcək qaynaqları əldə etdiklərinə dair cinayət senarisini qəbul etmişlər.

Bununla yanaşı, məhbuslar digər Azərbaycanlı fəalların əleyhinə yalan etiraflar etməyə, xüsusilə də tanınmış fəal Abbas Lisani və həyat yoldaşıla əlaqədar əssasız ittihamları qəbul etməyə məcbur olmuşdular.

Səlahiyyətlilər, Sadiqinin ailəsinə özünün istintaqının başa çatmasından sonra, Novruzdan (İran təqvimində ilin ilk günü) əvvəl azad edəcəklərini söyləmişlər. Ramin Sadiqi, Ərdəbil məhkəməsində işi araşdıran məmurun suallarına verdiyi cavablarda, işgəncə altında verdiyi etirafları rədd etmiştir. Bunun ardınca işə baxan hakim Sadiqinin təkrar Ərdəbil Ettelaat Mərkəzinə geri qaytarılmasına və tutulmasının davam etməsi qərarını vermişdir.

Məhbusun qardaşı olan Məhməd Sadiqi 14 Mart 2009 tarixində 17 gün nəzarətdə saxlanılmasından sonra 30 min dollar təminat qarşılığıda sərbəst buraxılmışdır.

Ramin Sadiqi, daha əvvəl 21 Fevral 2007 tarixində Dünya Ana dili tədbirlərində bildirişlər yaydığı üçün nəzarətə alınmış və bir aydan sonra təminat qarşılığında sərbəst buraxılmışdı. Beynəlxalq Əfv Təşkilatı, bu mövzuda yayımladığı hesabatda Ramin Sadiqini vicdan məhbusu elan edərək dərhal sərbəst buraxılmasına çağırmışdır.

Həbs cəzaları

Rəşt şəhərinin İnqilab Məhkəməsinin 1-ci şöbəsinin hakimi Mustafavi tərəfindan Azərbaycanlı insan hüquqları müdafiəçisi Vədud Əsədiye 1 il və Rəşt Universiteti İnşaat Mühəndisliyi ixtisası tələbəsi fəal Hüseyn Rəhimiyə 6 ay həbs cəzası verildi.

Son iclası 28 fevral şənbə günü vəkilsiz və bağlı olaraq keçirilən məhkəmədə Azərbaycanlı insan hüquqları müdafiəçisi Vədud Əsədi və tələbə fəal Hüseyn Rəhimi, "milliyyətçilik" və " rejim əleyhinə təbliğat " ittihamlarıyla mühakimə olundular.

Adı çəkilən fəallar 2008-ci ilin iyun ayında Rəşt şəhərinin asayiş keşikçiləri tərəfindan saxlanılaraq Ettelaat (Kəşfiyyat və Təhlükəizlik Təşkilatı) mərkəzində bir aydan çox vaxt ərzində nəzarətdə saxlanılmışlar. Tutulanların təxminən saxlanma müddəti sonunda müvəqqəti saxlama otaqlarında, fiziki və psixoloji təyziqlərə məruz qaldıqları bildirilmişdir. Bu müddət ərzində vəkilləri və ailələri ilə görüşdürülməyən tutulanların ailə üzvləri bütün cəhdlərinə baxmayaraq səlahiyyətli şəxslərdən fəallarin tutulduqları yer haqqında məlumat ala bilməmişlər.

Beynəlxalq Hüquq Müdafiəçilərini qoruma Təşkilatı " Front Line " tərəfindan 8 avqust 2008 tarixində yayımlanan bildirişdə Vədud Əsədinin azad edilməsi çağırışı etmişdi.

Geomorfoloji ixtisası məzunu olan Vədud Əsədi, Ərdəbil Azad Universiteti tələbə birliyinin keçmiş sədri və bağlanılmış Azərbaycan mədəniyyət və folklor jurnalı "Səhər"in yazı işləri müdiridir.

Vədud Əsədi daha öncə 2006-çı ilin may ayında İranda Azərbaycanlıların etiraz nümayişləri zamanı Ərdəbil şəhərində tutulmuş və 40 gün nəzarətdə saxlanıldıqan sonra azad edilmişdi.

Təbrizdə Şərqi Azərbaycan əyaləti Appeliyasiya məhkəməsi, Azərbaycanlı mədəni fəal İrəc Huseyniyə qiyabi olaraq 2 il həbs cəzası verdi. Daha əvvəl Təbriz cəza məhkəməsinin 11-ci şöbəsi tərəfindən "asayişi pozmaq və qanunsuz nümayişlərə qatılmaq" ittihamı ilə bu fəala 4 ay həbs və 30 şallaq cəzası verilmişdi. Hüseyni, 21 may 2008-ci il tarixində, İranda Azərbaycanlıların dövlət qəzetində dərc olunan təhqir xarakterli karikaturaya etiraz nümayişlərinin ikinci ildönümündə saxlanılmışdı.

İran İslam Respublikası Konstitusiyası nın 27-ci maddəsinə görə, ölkədə İslam dininin əleyhine olmamaq şərtilə hər cür nümayişə qoşulmaq azaddır.

Ərdəbil əyalətinə bağlı Meskin şəhərində İslam İnqilab Məhkəməsi tərəfindan Azərbaycanlı mədəni fəal Beytullah Berzəgərə 5 ay şərtli həbs cəzası verildi. "CD və bildirişlər yayaraq rejim əleyhinə təbliğat və milliyyətçilik etmək" ittihamı ilə mühakimə olunan fəalın məhkəmə prosesi vəkilsiz və qapalı keçirildi.

Gənç Azərbaycanlı tələbə məhkəməyə çağırıldı

16 yaşındakı Azərbaycanlı tələbə İbrahim Nuri, Əhər şəhərinin İnqilab Məhkəməsinin 1-ci şöbəsi tərəfindan məhkəməyə çağırılmışdır. İbrahim Nuri, İranda Azərbayanlıların dövlət qəzetində yayımlanan təhqir xarakterli karikaturaya qarşı etiraz nümayişlərinin birinci ildönümü olan 22 May 2007-ci il tarixində Əhər şəhərində saxlanılmışdı.

Məhkəmə tərəfindan göndərilən çağırışa görə İbrahim Nuri, İranda Novruz tətilindən sonraki ilk iş günü olan 25 Mart 2009-cu il tarixi etibarı ilə Əhər İnqilab Məhkəməsinə müraciət etməsi istənilmişdir. Müraciətindən sonra hakim, özünə 4 aprel 2009-cu il tarixində məhkəmədə hazır olmasını demişdir. Bir müddət əvvəl İbrahim Nuri, mədəni fəaliyyətləri səbəbiylə oxuduğu liseyin müdiri tərəfindan 3 gün müddətində məktəbdən uzaqlaşdırılmışdı.

Təhsil Hüququnun əngəllənməsi

Azərbaycanlı universitet tələbə fəalları son illərdə bir çox təyziqlərlə qarşılaşmaqda və bir çox dəfə intizam komitələrinə çağırılaraq təhsil hüququndan məhrum edilməkdədirlər.

İran Təhsil Nazirliyində universitetlər miqyasında Azərbaycanlı fəal tələbələrin siyahısının tutulduğu və bu tələbələrin magistr təhsili almalarının əngəlləndiyi bilinməkdədir.

Bu sahədə Tehran Universiteti tələbəsi fəal Qədir Qiyaninin şikayəti İdarə Ədalət Divanı və Məclis Komissiyası tərəfindan rədd edilmişdir.

Qiyani 2009-cu ildə daxil olduğu magistr pilləsində beynəlxalq münasibətlər ixtisasını qazanmasına baxmayaraq universitetdə qeydiyyatdan keçməsinə maneə törədilmiş və etdiyi müraciətlərə təhsil nazirliyi tərəfindan özünə mədəni fəaliyyətləri səbəbilə siyahıya salındığı və magist təhsilindən kənarlaşdırıldığı deyilmişdir.

Daha əvvəl Təbriz Universitetində Emin İmami, Nahid Babazadə, Səməd Paşayi və Nadir Mehdi Qarabağ adlı Azərbaycanlı mədəni fəallar magistr təhsili almaqdan uzaqlaşdırılmışdır.

Mağaza və Dükanların türkcə adlarının dəyişdirilməsi

Müxtəlif mənbələrin verdiyi məlumatlara görə son aylarda İran Azərbaycanının bir çox şəhərində adları türkcə olan məkanlara qarşı məhdudiyyətlər artmaqda və bu məkanların bir çoxu tək bir xəbərdarlıqdan sonra bağlanmaqdadır.

19 mart cümə axşamı günü Azərbaycanlı fəal Abbas Lisani, Ərdəbil əyalətinin təhlükəsizlik şurası tərəfindan göndərilən bir xəbərdarlıq məktubu ilə dükanın türkcə adının dəyişdirilməsi mövzusunda xəbərdarlıq edildi.

Göndərilən xəbərdarlıqda Lisaninin sahibi olduğu dükanın adı 21 mart şənbə gününə qədər dəyişdirilmədiyi halda, asayiş keşikçilərinin bu dükanı bağlayacaqları bildirildi.

Abbas Lisaninin sahibi olduğu dükan adını Koroğlu dastanının Azərbaycan nüsxəsindəki "Çənlibel" qalasından götürür. Dastanın Türkiyə nüsxəsində Camlıbel adıyla adlandırılan qala Azərbaycanda bu adla tanınır.

İranda Azərbayanlıların ən tanınmış fəallarından biri olan Abbas Lisani, 29 oktyabr 2008-ci il tarixində 30 aylıq həbs cəzası başa çatdıqdan sonra Yəzd həbsxanasından azad edilmişdir.

Yerli mənbələrin bildirdiyinə görə Qərbi Azərbaycan əyalətinin Negedə (Sulduz) şəhərində də türkcə adı olan mağaza və dükanlar asayiş keşikçiləri tərəfindan bağlanmaqdadır. Son olaraq Afşin Poyəndənin sahibi olduğu gözəllik salonu bağlanmış və dükanın fəaliyyət göstərməsinə verilən icazə ləvğ edilmişdir. Eyni şəhərdə Azərbaycan musiqisi çalınan bir çox taksi sürücülərinin dövlət tərəfindən verilən sürücülük vəsiqələri ləvğ edilmişdir.

Bu təyziqlər keçən il Azərbaycanlı millət vəkillərinin "mağaza adlarında və lövhələrdə türkcə ad istifadə etmə qadağası"na etirazları nəticəsində bu qanunun ləvğ edilməsinə baxmayaraq tətbiq edilməkdədir.

Azərbaycanlı Sənətkarlara qarşı Təyziq

Təbrizdə tanınmış musiqiçi Həsən Dəmirçinin müdiri olduğu "Azərbaycan" musiqi məktəbi 11 mart 2009-cu ildə asayiş keşikçiləri tərəfindan bağlanmışdır. Daha öncə məktəbin idarəçiləri Şərqi Azərbaycan əyaləti Təhlükəsizlik İdarəsi və Təbriz şəhərinin Ettelaat (kəşfiyyat təşkilatı) üzvləri tərəfindan bir neçə dəfə təhsil fəaliyyətlərini dayandırmaları ilə təhdid edilmiş və məktəb dəfələr bağlanmışdır.

Musiqiçi Həsən Dəmirçi, 2006-cı ilin may ayında İranda Azərbayanlıların dövlət qəzetində yayımlanan təhqir xarakterli karikaturaya qarşı etiraz nümayişləri zamanı saxlanılmış və bir il həbs cəzası verilmişdi. Bu zaman ərzində bağlanılan məktəb Dəmirçinin azad edilməsinən sonra ədalət məhkəməsinin verdiyi icazə ilə təkrar açılmışdı.

"Azərbaycan" musiqi məktəbi 12 müəllim və 180 tələbəsiylə Təbrizdəki Azərbaycan Türk musiqi mərkəzlərindən biri olub, son illərdə İran Azərbaycanının bir çox şəhərində və xaricdə müxtəlif konsertlər vermişdir.

Tələbə jurnallarının bağlanılması

Urmiya Azad Universitetində Əmir Qəhrəmaninin məsul müdirliyi altında Azərbaycan türkcəsi və Farsca olaraq hazırlanan "Yağış" jurnalı, ilk sayında yayımlanmadan əvvəl universitetin mədəniyyət şurası tərəfindan bağlanmışdır. Jurnalın məsul müdirinin bildirdiyinə görə, Urmiya Azad Universiteti mədəniyyət Şurası, daha əvvəl universitetdə eyni adda başqa bir tələbə jurnalının yayımının "Pan Türkizm (Türkçülük) fəaliyyəti" səbəbi ilə dayandırılmasını əsas göstərərək jurnalı bağlamışdır. Jurnalın bağlanma qərarı yazıların yayımdan əvvəl universitetin mədəniyyət şurasına təqdim edildiyi zaman verilmişdir.

Son illərdə İrandakı universitetlərdə mədəni fəaliyyətlərə müxtəlif maneə qaydalar qoyulmaqdadır. Tələbə jurnallarının redaktorları jurnal yayımlanmadan öncə hazırlanan yazıları universitet səlahiyyətlilərinə verərək təsdiqlətmək məcburiyyətindədirlər.

Universitetlərin tələbə Yayımlarından Məsul Qurumun bildirişlərində isə heç bir rəsmi və ya sivil strukturun, tələbə yayımlarında çıxacaq yazı və sənədləri yoxlamağa və senzura qoymağa haqqı olmadığı bildirilmişdir.

Keçən aylarda universitetlərin Azərbaycanlı tələbələri tərəfindan yayımlanan Ulus, Nəsim, Araz, Ölük, Oyanış, Səttar Xan, Kimlik, Yoldaş, Aydın Gələcək, Qıpcaq, Yarpaq, Teləngər, Çənlibel, Yaşıl Yol, Ana Yurd, Səhər, Açıq söz, Sayan, Bulud, Hələc və İsəlay jurnallarının yayınları, universitet idarəçilərinin qərarı ilə dayandırılmışdır.

Monthly Report of Association for the Defense of Azerbaijani Political Prisoners in Iran ( ADAPP ) - March 2009

As in previous months, March also saw Azerbaijani cultural activists under increasing pressure from Iranian security forces. Even though Article 27 of the Iranian Constitution states that any demonstration except those against Islam is allowed, the Azerbaijani activists charged with participating in peaceful demonstrations are sentenced to heavy jail terms. They are subjected to arbitrary detentions and are held in prisons without trial, without access to legal representation or to their families. During detention, security forces often coerce the detainees to confess to crimes they have not committed by means of torture or other abuse in order to ensure that heavy sentences will be imposed upon them.

Excruciating torture of Azerbaijani ethnic rights activists

Azerbaijani ethnic rights activist Ramin Sadeghi has been harshly tortured by Ardebil Intelligence Service forces. He was arrested on February 5, 2009 and is still being held in Ardebil Intelligence Service custody. The reason for his detention has not been released.
Sadeghi and his brother Mohammad Sadeghi were hanged from one leg for two days. Mohammad was released on bail of 300 million rials ($38,000) on March 14, 2009 after 17 days of detention. The two were held in cells and tortured using electric shock to sensitive areas of their bodies, severe beatings, whippings with cable, sleep deprivation, and also insults and humiliation.
According to a witness, the Sadeghi brothers were forced to give false confessions under torture. During the interrogations they declared that they, along with three other Azerbaijani activists, crossed the Aras River (which flows along the border between Iran and Azerbaijan) and met with members of foreign organizations, who gave them advice in distributing CDs and articles about the Azerbaijani National Movement in Iran. The brothers were also coerced into giving false confessions about other Azerbaijani activists, including Abbas Lisani (a prominent ethnic rights activist) and his wife.
The authorities had told Ramin’s family that he would be released during Nevruz Eve (March 21-26) after the investigation was completed. But after refusing to confess when he was presented to answer the questions of prosecutor, the judge sent him back to the Ardebil Intelligence Service.
Prior to this, Ebrahim Sadeghi, another brother of the detainee, was released on bail after two weeks of detention.

Ramin was also arrested in 2007 during the International Mother Tongue ceremonies (February 21), and was released on bail after one month of detention. Amnesty International released a public action at the time, deeming him a prisoner of conscience and called Iranian authorities to release him.

Jail sentences for Azerbaijani ethnic rights activists

Azerbaijani human rights activist Vadud Asadi and Husein Rahimi, a civil engineering student at Rasht University, were sentenced to one year and six months’ imprisonment, respectively. They were charged with “propaganda against regime” and “propaganda of ethnicity.”

The last session of their trial took place on February 28, 2009 in Rasht Revolutionary Court. The trial was not public and the activists’ advocate was not present.

Asadi and Rahimi were detained by Rasht security forces in Jun 2008 and were released after one month of detention in Rasht Intelligence Service custody. They were held in a cell for almost the entire jail term and were subjected to physical and psychological torture. They were not allowed to visit their families and were not permitted access a lawyer. Their families were not informed of their place of detention.

Front Line (The International Foundation for the Protection of Human Rights Defenders) released an action on August 15, 2008 and called upon Iranian authorities to release human Asadi.
Asadi has a geology degree from Rasht Azad University and is the former president of the Islamic association in that. He was also the Editor in chief of the Seher student journal, recently closed down by the government.

Asadi was also arrested during demonstration against a cartoon comparing Azerbaijani Iranians to cockroaches, published in state-run Iran newspaper which most Azerbaijanis found offensive. He was detained for 40 days and was released on bail to be tried later.
Azerbaijani ethnic rights activist Iraj Hasani was sentenced to two years’ imprisonment on appeal on March 1, 2008. Hasani was not present at the trial. Prior to this, he had been sentenced to four months’ imprisonment and 30 lashes on September 9, 2008. He was charged with “violation of public order” and “participating in illegal demonstrations.”

Iraj Hasani was arrested during the demonstrations against the cartoon in Tabriz on May 21, 2008. He was released on bail to be tried later.
Azerbaijani ethnic rights activist Beytollah Barzger, was sentenced to five months’ suspended imprisonment by Meshginshahr Revolutionary Court. He was charged with “propaganda against the regime” and “propaganda of ethnicity by distributing articles.” The trial was not public and Barzger’s advocate was not present.

Azerbaijani student to be tried

Sixteen-year- old Azrbaijani student Ebrahim Nuri was detained during the demonstrations marking the anniversary of the publication of the offensive cartoon in May 2007. The warrant stated that Nuri was to present himself in the Ahar revolutionary Court on March 25, 2009, but the judge postponed the trial to April 4, 2009.

Nuri had previously been suspended from school for three days because of his involvement in the Azerbaijani ethnic rights movement.

Azerbaijan student activists deprived of higher education

Azerbaijani student activists are faced with increasingly pressurized by the disciplinary boards of universities as well as state security forces. Most student activists called to disciplinary boards are suspended from the university for one or sometimes even more than one semester. University authorities collect the names of ethnic rights defenders and prevent them from being admitted to graduate schools.

The Administrative Justice Tribunal of Iran and Article 90 Commission (named for the article in Iran's Constitution empowering the Parliament to investigate complaints against any of the three branches of government) rejected the objection of Azerbaijani student activist Ghader Kiyani, who was denied admittance to a graduate studies program in 2008-2009. He earned one of the best grades in the graduate studies entrance exam but the ministry of Science, Research, and Technology refused to let him pursue a masters degree.(In Iran the graduate studies entrance exam is given by the ministry of Science, Research, and Technology, and Universities are not given more chances to take place their own exams.) When Kiyani questioned his rejection, the authorities told him he was denied entrance because of his activities in defence of Azerbaijani ethnic rights.
Other student activists, including Amin Emami, Nahid Babazade, Samad Pashayi, Mehdi Haj Mohammadi, Yashar Karami and Nader Mahd Gharadagh from the University of Tabriz were also prevented from pursuing higher educations.

The Turkish names of the shops and stores are to be changed

Even though the Interior Ministry declared that the order to change Turkish names on Azerbaijani shops to Persian no longer valid after Azerbaijani members of parliament objected, in some cities and towns of Azerbaijan, authorities force shop owners to do so anyway. In some cities, authorities close down shops with Turkish names.

Recently in Ardebil, authorities ordered Abbas Lisani, a prominent Azerbaijani ethnic rights activist, to change his shop name “Chanlibel”. Lisani was issued the warrant on March 19, 2009. He has been told that his shop will be shut down if does not change the name.

In Sulduz (Naghadeh) another Azerbaijani city, the barber shop of Afshin Puyende has been shut down because of its name “Gozellik Salonu,” which is in Turkish. The authorities also cancelled his work permit.

Pressures on Azerbaijani artists

Azerbaijan, a music education centre directed by Hasan Demirchi, was closed down on March 11, 2009. This is the third time that this centre has been shuttered by authorities.

During the Azerbaijani demonstrations against the cockroach cartoon in May 2006, Demichi was arrested and the music centre was closed down. Demirchi’s subsequent efforts resulted in the centre being reopened.
The Azerbaijan music centre is one of the most well-known Azerbaijani cultural institutions in Tabriz. Musicians trained at the centre have performed many concerts in different Azerbaijani cities in Iran and internationally.

Azerbaijani student journal closed down

Yaghish, a student journal at the University of Urmia, was shut down by the cultural council of the university before it even went to press for the first time. According to Editor-in-chief Amir Gaharhramani, the journal was shuttered because there was another journal with the same name at the university, which was dealing with ethnic problems. It, too, was closed down.
According to the Commission of the Student Journals (national commission which watch the student journals in Iran) no body has the right to control or censor written material, or to pressure the student journals because of what’s printed in them. However, all editors of student journals are forced to submit the papers to cultural council for approval.

Many Azerbaijani student journals have been closed down by the government over the last year in the universities. Some of them include: Bulud, Ulus, Nasim, Araz, Ozluk, Oyanish, Sattar Khan, Kimlik, Yoldash, Yagish, Aydin Gelecel, Gunesh, Yarpaq, Telenger, Yashil, Yol, Anayurdu, Achiq Soz, Sayan, Isil Ay and Khalaj.

İran Azerbaycan’ı Siyasi Mahpuslarını Savunma Kuruluşu’nun (ADAPP) Aylık Raporu- Mart 2009

İran’da Azerbaycanlıları n insan hakları ihlalleri Mart ayında da devam etmiş ve Nevruz (İran takvimine göre yeni yıl) bayramında devlet daireleri ve mahkemelerin tatil edilmesine rağmen baskıların şiddeti azalmamıştır. İran İslam Cumhuriyetinin Anayasasının 27. maddesine göre, ülkede İslam dininin aleyhine olmamak şartıyla her türlü gösteriye katılmak serbesttir. Buna rağmen Azerbaycanlı kültürel aktivistler itiraz gösterilerie katıldıkları için ağır hapıs cezalarına çarptırılmaktalardı r. Azerbaycanlı aktivistler keyfi olarak tutuklanmakta, haklarındaki suçlamalar belirtilmeden ve avukat tutma hakları verilmeden gözaltında tutulmaktadırlar. Bu süreçte güvenlik memurları tutuklulara şiddetli işkenceler uygulayarak onları asılsız suçlamaları kabul etmeye zorlamakta ve bunun sonucunda aktivistlere ağır hükümler verilmektedir.
Aktivistlere Yapılan Çelilmez İşkence
5 Şubat 2009 tarihinde Erdebil'deki evinde gözaltına alınan Azerbaycanlı kültürel aktivist Ramin Sadıki, halen Erdebil şehrinin İstihbarat Teşkilatı merkezinde tutuklu bulunmaktadır. Çeşitli kaynakların verdiği bilgiye göre Sadıki, şiddetli fiziksel ve psikolojik işkencelere maruz kalmaktadır.
Sorgu memurlarının Ramin Sadıki ve kardeşi Mehmed Sadıki'yi birkaç gün boyunca tek ayaklarından tavana asarak işkence ettikleri; asılsız suç senaryolarına kabul ettirerek itiraf almak amacıyla mahpusu hücrede tutarak, çarkıfelek adlı bir işkence aletini kullanarak, bedeninin hassas noktalarına elektrik şoku vererek, şiddetle döverek ve kırbaçlayarak, uzun süre uykusuz bırakarak ve sözlü hakaretler ederek eziyet ettikleri bildirilmiştir.
Bir görgü tanığının ifadelerine göre Ramin ve Mehmed Sadıki, şiddetli fiziksel ve psikolojik işkenceler altında asılsız suçlamaları itiraf etmeye mecbur kalmışlardır. Bu itiraflarda mahpuslar, diğer 3 Azerbaycanlı aktivistle birlikte Muğan şehrinde (İran ve Azerbaycan Cumhuriyeti arasındaki sınırı oluşturan) Aras (Araz) Nehrini geçerek sınırın diğer tarafındaki yabancı güçlerle iletişim kurup, onlardan cd ve bildiri yayarak Azerbaycan hareketini ilerletmeyi sağlayacak kaynakları elde ettiklerine dair suç senaryosunu kabul etmişlerdir. Mahpuslar ayrıca diğer Azerbaycanlı aktivistlerin aleyhine yalan itiraflarda bulunmaya, özellikle de tanınmış faal Abbas Lisani ve eşiyle ilgili asılsız suçlamaları kabul etmeye mecbur olmuşlardır.
Mehmet Sadıki 14 Mart 2009 tarihinde 17 gün gözaltında tutulduktan sonra 30 bin dolar teminat karşılığında serbest bırakılmıştır.
Yetkililer, Sadıki'nin ailesine kendisinin sorgulamaları n tamamlanmasından sonra, Nevruz (İran takviminde yılın ilk günü) öncesinde serbest bırakılacağını söylemişlerdi. Ramin Sadıki, Erdebil mahkemesinde dosya memurununun sorularına verdiği cevaplarda, işkence altında verdiği itirafları reddetmiştir. Bunun üzerine dosya hakimi Sadıki'nin tekrar Erdebil İsthbarat Merkezine geri götürülmesi ve tutukluluğunun devam etmesi kararını vermiştir.
Ramin Sadıki, daha önce 21 Şubat 2007 tarihinde Dünya Anadili kutlamalarında bildiriler yaydığı için gözaltına alınmış ve bir aydan sonra teminat karşılığında serbest bırakılmıştı. Uluslararası Af Örgütü, bu konuda yayınladığı raporda Ramin Sadıki'yi vicdan mahpusu ilan ederek bir an önce serbest bırakılması çağrısında bulunmuştu.
Aktivistlere Verilen Hapis Cezaları
Reşt Şehrinin Devrim Mahkemesinin 1. Şubesi'nin hakimi Mustafavi tarafından Azerbaycanlı insan hakları savunucusu Vedud Esedi'ye 1 yıl ve Reşt Üniversitesi İnşaat Mühendisliği bölümü öğrencisi aktivist Hüseyin Rahimi'ye 6 ay hapis cezası verildi.
Son oturumu 28 Şubat Cumartesi günü avukatsız ve kapalı olarak görülen davada Azerbaycanlı insan hakları savunucusu Vedud Esedi ve öğrenci aktivist Hüseyin Rahimi, "etnikçilik" ve "rejime karşı propaganda" suçlamalarıyla yargılandılar.
Adı geçen aktivistler 2008 yılının Temmuz ayında Reşt şehrinin güvenlik memurları tarafından gözaltına alınarak İstihbarat Teşkilatı merkezinde bir aydan uzun süre boyunca gözaltında tutulmuşlardır. Tutukluların gözaltı süresinin neredeyse tamamını hücrelerde, fiziksel ve psikolojik baskılara maruz kaldıkları bildirilmiştir. Bu süre boyunca avukatları ve aileleriyle görüştürülmeyen tutukluların aile bireyleri, bütün çabalarına rağmen yetkililerden aktivistlerin tutuldukları yer hakkında bilgi alamamışlardır.
Uluslararası insan hakları savunucularını koruma teşkilatı "Front Line" tarafından 8 Ağustos 2008 tarihinde yayınlanan bildiride Vedud Esedi'nin serbest bırakılması çağrısında bulunulmuştu.

Geomorfoloji bölümü mezunu olan Vedud Esedi, Erdebil Azad Üniversitesi öğrenci birliğinin eski başkanı ve kapatılmış Azerbaycan kültür ve folklor dergisi "Seher"in yazı işleri müdürüdür. Vedud Esedi daha önce 2006 yılının Mayıs ayında İran'da Azerbaycanlıları n protesto gösterileri döneminde de Erdebil şehrinde tutuklanmış ve 40 gün boyunca gözaltında tutulduktan sonra serbest bırakılmıştı.
Tebriz'de Doğu Azerbaycan eyaleti temyiz mahkemesi, Azerbaycanlı kültürel aktivist İrec Hüseyni'ye gıyabi olarak 2 yıl hapis cezası verdi. Daha önce Tebriz Ceza Mahkemesinin 11. Şubesi tarafından "umumi düzeni bozmak ve yasadığı gösterilere katılmak" suçlamasıyla bu aktiviste 4 ay hapis ve 30 kırbaç cezası verilmişti. Hüseyni, 21 Mayıs 2008 tarihinde, İran'da Azerbaycanlıları n devlet gazetesinde yayınlanan hakaret içerikli karikatürü protesto gösterilerinin ikinci yıldönümünde gözaltına alınmıştı.
Erdebil eyaletine bağlı Meşkinşehr'de İslami Devrim Mahkemesi tarafından Azerbaycanlı kültürel aktivist Beytullah Berzeger'e 5 ay şartlı hapis cezası verildi. "cd ve bildiriler yayarak düzen aleyhine propaganda ve milliyetçilik yapmak" suçlamasıyla yargılanan aktivistin dava celsesi avukatsız ve kapalı olarak görüldü.
Azerbaycanlı Genç Öğrenci Mahkemeye Çağrıldı
16 yaşındaki Azerbaycanlı öğrenci İbrahim Nuri, Eher Şehrinin Devrim Mahkemesinin 1. Şubesi tarafından mahkemeye çağrılmıştır. İbrahim Nuri, İran'da Azerbaycanlıları n devlet gazetesinde yayınlanan hakaret içerikli karikatüre yönelik protesto gösterilerinin birinci yıldönümü olan 22 Mayıs 2007 tarihinde Eher şehrinde gözaltına alınmıştı.
Mahkeme tarafından gönderilen çağrıya göre İbrahim Nuri, İran'da Nevruz tatilinden sonraki ilk iş günü olan 25 Mart 2009 tarihi itibariyle Eher Devrim Mahkemesine başvurması istenmiştir. Başvurusundan sonra hakim, kendisine 4 Nisan 2009 tarihinde mahkemede hazır bulunmasını söylemiştir. Bir süre önce İbrahim Nuri, kültürel faaliyetleri nedeniyle okuduğu lisenin müdürü tarafından 3 gün boyunca okuldan uzaklaştırılmıştı.
Öğrenim Hakkının Engellenmesi:
Azerbaycanlı üniversite öğrencisi aktivistler son yıllarda bir çok baskıyla karşı karşıya kalmakta ve birçok kez disiplin komitelerine çağrılarak eğitim hakkından mahrum bırakılmaktadırlar. İran Eğitim Bakanlığında üniversiteler çapında Azerbaycanlı faal öğrencilerin listesinin tutulduğu ve bu öğrencilerin yüksek lisans eğitimi görmelerinin engellendiği bilinmektedir.
Bu doğrultuda Tahran Üniversitesi öğrencisi aktivist Kadir Kiyani'nin şikayeti İdari Adalet Divanı ve Meclis Komisyonu tarafından reddedilmiştir. Kiyani 2009 yılında girdiği yüksek lisans sınıfında uluslararası ilişkiler bölümünü kazanmasına rağmen üniversiteye kaydolması engellenmiş ve yaptığı başvurularda eğitim bakanlığı tarafından kendisine kültürel faaliyetleri nedeniyle listeye alındığı ve yüksek lisans eğitiminden men edildiği söylenmiştir.
Daha önce Tebriz Üniversitesinde Emin İmami, Nahid Babazade, Samed Paşayi ve Nadir Mehdi Karabağ adlı Azerbaycanlı kültürel aktivistler yüksek lisans eğitimi almaktan men edilmişlerdi.
Mağaza ve Dükkanların Türkçe İsimlerinin Değiştirilmesi:
Çeşitli kaynakların verdiği bilgilere göre son aylarda İran Azerbaycanının birçok şehrinde Türkçe adlı mekanlara yönelik kısıtlamalar artmakta ve bu mekanların birçoğu tek bir uyarıdan sonra kapatılmaktadı rlar. Bu baskılar, geçtiğimiz yıl Azerbaycanlı milletvekillerinin "Mağaza isimlerinde ve tabelalarda Türkçe isim kullanma yasağı"na itirazı sonucu, bu yasanın geçersiz sayılmasına rağmen uygulanmaktadı r.
19 Mart Perşembe günü Azerbaycanlı aktivist Abbas Lisani, Erdebil eyaletinin güvenlik şurası tarafından gönderilen bir ihtarnameyle dükkanının Türkçe ismini değiştirmesi konusunda uyarıldı. Gönderilen uyarıda Lisani'nin sahibi olduğu dükkanın ismi 21 Mart Cumartesi gününe kadar değiştirilmediği halde, güvenlik memurlarının bu dükkanı kapatacakları duyuruldu.
Abbas Lisani'nin sahibi olduğu dükkan, adını Köroğlu destanının Azerbaycan uyarlamasındaki "Çenlibel" kalesinden almaktadır. Destanın Türkiye versiyonunda Çamlıbel adıyla geçen kale, Azerbaycan'da bu isimle bilinmektedir.
İran'da Azerbaycanlıları n en tanınmış aktivistlerinden biri olan Abbas Lisani, 29 Ekim 2008 tarihinde 30 aylık hapis cezası sona erdikten sonra Yezd Hapishanesinden serbest bırakılmıştır.
Yerel kaynakların bildirdiğine göre Batı Azerbaycan eyaletinin Negede (Sulduz) şehrinde de Türkçe isim taşıyan mağaza ve dükkanlar güvenlik memurları tarafından kapatılmaktadı rlar. Son olarak Afşin Poyende'nin sahibi olduğu güzellik salonu kapatılmış ve dükkan izni iptal edilmiştir. Aynı şehirde, Azerbaycan müziği çalınan birçok taksinin sürücülerinin devlet tarafından verilen taksi ehliyetleri lağvedilmiştir.
Azerbaycanlı Sanatçılara Yönelik Baskı:
Tebriz'de tanınmış müzisyen Hasan Demirçi'nin müdürlüğünü yaptığı "Azerbaycan" müzik okulu, 11 Mart 2009'da güvenlik memurları tarafından kapatılmıştır. Daha önce okulun yöneticileri Doğu Azerbaycan Eyaleti Güvenlik İdaresi ve Tebriz şehrinin İsthbarat Teşkilatı görevlileri tarafından birçok kez eğitim faaliyetlerini durdurması yönünde tehdit edilmiş ve okul birkaç kez kapatılmıştı.

Müzisyen Hasan Demirçi, 2006 yılının Mayıs ayında İran'da Azerbaycanlıları n devlet gazetesinde yayınlanan hakaret içerikli karikatüre karşı protesto gösterileri döneminde gözaltına alınmış ve bir yıl hapis cezasına çarptırılmıştı. Bu dönemde kapatılan okul, Demirçi'nin serbest bırakılmasından sonra adalet divanının verdiği izinle tekrar açılmıştı.
"Azerbaycan" Müzik okulu, 12 öğretmen ve 180 öğrencisiyle Tebriz'deki Azerbaycan Türk Müziği merkezlerinden biri olup son yıllarda İran Azerbaycanının birçok şehrinde ve yurtdışında çeşitli konserler düzenlemiştir.
Öğrenci Dergilerinin Kapatılması:
Urmiye Azad Üniversitesinde Emir Kahramani'nin sorumlu müdürlüğünde Azerbaycan Türkçesi ve Farsça olarak hazırlanan "Yağış" dergisi, ilk sayısı yayınlanmadan önce üniversitenin kültür şurası tarafından kapatılmıştır. Derginin sorumlu müdürünün belirttiğine göre, Urmiye Azad Üniversitesi Kültür Şurası, daha önce üniversitede aynı adda başka bir öğrenci dergisinin yayınının "Türkçülük faaliyeti" nedeniyle durdurulmasını gerekçe göstererek dergiyi kapatmıştır. Derginin kapatılma kararı, yayından önce yazılar üniversitenin kültür şurasına sunulduğunda verilmiştir.
Son yıllarda İran'daki üniversitelerinde kültürel faaliyetlere çeşitli engelleyici kurallar getirilmektedir. Öğrenci dergilerinin yazı işleri müdürleri, dergi yayınlanmadan önce hazırlanan yazıları üniversite görevlilerine ulaştırarak onay almak zorundadırlar. Üniversitelerin Öğrenci Yayınlarından Sorumlu Kurumun bildirisinde ise hiçbir resmi veya sivil kuruluşun, öğrenci yayınlarında çıkacak yazı ve belgeleri kontrol etmeye ve sansürlemeye hakkı olmadığı belirtilmiştir.
Geçtiğimiz aylarda üniversitelerin Azerbaycanlı öğrencileri tarafından yayınlanan Ulus,Nesim,Araz,Özlük,Oyanış, Settar Han, Kimlik, Yoldaş, Aydın Gelecek, Kıpçak, Yarpak, Telenger, Çanlıbel, Yeşil Yol, Ana Yurd, Seher, Açık Söz, Sayan,Bulud, Heleç ve Işılay dergilerinin yayınları, üniversite yönetimlerinin kararıyla durdurulmuştur.

Şərhlər(935) Baxış sayı:1569 Bildirişlər